|
Docenianie związku pomiędzy ćwiczeniami
fizycznymi a zdrowiem ludzkim sięga czasów antycznych. Opisy wskazują na
to, że już starożytni Rzymianie przywiązywali wielką wagę do gimnastyki
i terapii opartej o ćwiczenia.
W V wieku p.n.e. rzymski lekarz
Caelius Aurelianus zalecał zadziwiająco współczesne metody fizykoterapii
oparte na ćwiczeniach w basenach wodnych. W Grecji już w IV wieku p.n.e.
Hipokrates zwracał uwagę na rolę ćwiczeń gimnastycznych w utrzymywaniu
zdrowia. W tamtych czasach to właśnie kult ciała, w imię teorii Platona
„the two-fold beauty of body and spirit”, doprowadził do
powołania tradycji Igrzysk Olimpijskich.
Pierwsze opisy ukierunkowanego,
terapeutycznego zastosowania ćwiczeń fizycznych pochodzą z XVI wieku. W
roku 1772 brytyjski lekarz i uczony William Heberden opisał przypadek
chorego, który piłując drzewo codziennie przez pół godziny w ciągu 6
miesięcy wyzbył się dokuczliwych objawów choroby wieńcowej.
Kolejny milowy krok w rozwoju
podwalin pod współczesną rehabilitację kardiologiczną dokonał się w
wieku XIX. W 1854 roku w Dublinie, ukazuje się „The Diseases of the
Heart and Aorta” autorstwa Williama Stokes'a lekarza, który na stałe
wpisał się do historii medycyny światowej, gdy razem z Robertem Adamsem
opisali zespół zasłabnięć w przebiegu arytmii serca (znany jako
zespół Adamsa-Stokesa), a także gdy wraz z Johnem Cheyne opisali
jeden z typów zaburzeń oddychania, na tle uszkodzenia OUN (znany jako
oddech Cheyne-Stokesa)]. W książce tej zaleca on pacjentom z
chorobami serca, stosowanie terapii opartej o regularne, długie spacery.
Pierwszym, który zastosował
trening fizyczny w leczeniu schorzeń sercowo-naczyniowych był niemiecki
lekarz dr Max Josef Oertel, który w 1875 roku opisał, jak skuteczny, w
leczeniu nadciśnienia tętniczego, bólów wieńcowych i obrzęków, jest
zalecany przez niego regularny trening wysiłkowy uprawiany w rejonach
wysokogórskich.
W roku 1924 dr Leo Bureger,
urodzony w Wiedniu słynny chirurg i patolog, wydaje w Stanach
Zjednoczonych książkę „The circulatory disturbances of the
extremities: including gangrene, vasomotor and trophic disaese”, w
której opisuje zbawienny wpływ regularnego i odpowiednio intensywnego
chodzenia, na złagodzenie objawów chromania u pacjentów z miażdżycą
zarostową kończyn dolnych.
W 1912 roku za sprawą Jamesa B.
Herricka, pojawił się pierwszy kliniczny opis zawału serca. Uważano w
tym czasie chorobę wieńcową za wyjątkowo rzadką i śmiertelnie groźną.
Obawa przed powstawaniem tętniaków serca i ich pękaniem powodowała
unieruchamianie chorych w łóżku na długie miesiące. Postępowano tak do
lat 40-ych ubiegłego wieku kiedy najpierw Deitrick i wsp. a wkrótce
potem Taylor i wsp. jako pierwsi wykazali niekorzystne skutki
długotrwałego unieruchomienia.
W 1952 roku Newman i wsp.
opisali przebieg wczesnej rehabilitacji wewnątrzszpitalnej. Ćwiczenia
fizyczne u chorego z zawałem serca rozpoczynano w 2 tygodniu choroby i
stopniowo intensyfikowano je do momentu wypisu ze szpitala w 6 tygodniu.
Pierwsze programy rehabilitacji kardiologicznej, ambulatoryjnej i
sanatoryjnej pojawiły się na przełomie lat 50-ych i 60-ych.
Jednym z ojców światowej, kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej był
dr Herman Hellerstein. W roku 1957 wraz z AB Fordem opublikowali pracę
przedstawiającą program kompleksowej rehabilitacji pacjenta z ostrym
zawałem serca. Obejmowała ona działania wielodyscyplinarne, zarówno
dotyczące sposobu leczenia, rehabilitowania jak i redukowania czynników
ryzyka. Taka formuła rehabilitacji kardiologicznej, w swojej zasadniczej
istocie, została niezmienna aż po dzień dzisiejszy.
Wśród innych prekursorów
światowej rehabilitacji należy wymienić także dr Wiktora Gottheinera z
Izraela, twórcę jednego z pierwszych ośrodków rehabilitacyjnych,
Wilhelma Raaba i Paula D White'a w Stanach Zjednoczonych, czy też Petera
Beckmanna i H.W. Knippinga w Niemczech.
W roku 1964 WHO po raz pierwszy
opracowała raport i powołała komitet ekspertów do spraw rehabilitacji
kardiologicznej. W październiku 1967 roku w Noordwijk aan Zee odbyło się
pierwsze posiedzenie europejskiego biura WHO do spraw rehabilitacji
kardiologicznej.
Lata 70-te to burzliwy rozwój
ośrodków rehabilitacji kardiologicznej w świecie. W Stanach
Zjednoczonych opublikowane zostały przez American College of Sports
Medicine (14) oraz American Heart Association standardy programów
wysiłkowych.
Od lat 70-ych obserwujemy szybko
postępujące zmiany programów rehabilitacji kardiologicznej
uwzględniające oprócz treningu fizycznego także wsparcie psychologiczne,
porady dietetyczne, w tym kontrolę wagi i gospodarki lipidowej, jak
również programy ułatwiające zerwanie z nałogiem palenia papierosów.
Chorych edukowano co do korzyści wynikających z regularnych wysiłków
fizycznych, rozpoznania ograniczeń w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych oraz
wdrażania programów ćwiczeń domowych. Coraz większą wagę zaczęto także
przykładać do sfery emocjonalnej wpływającej znacząco na jakość życia.
Podnoszono znaczenie zwalczania stresu, dążenia do zmniejszenia depresji
i lęku zarówno chorego jak i jego rodziny. Programy dla chorego i jego
rodziny zaczęły obejmować edukację na temat patofizjologii choroby,
stosowanie świadomej farmakoterapii i ocenę jej skuteczności.
Popularyzacji wiedzy na temat
nowoczesnej rehabilitacji kardiologicznej służyło założenie w roku 1976
Grupy Roboczej Epidemiologii i Prewencji Europejskiego Towarzystwa
Kardiologicznego (ESC). Jej pierwsze posiedzenie odbyło się w Dublinie w
roku 1977. Wiadomo było już wtedy, że wczesny powrót do aktywności
życiowej po zawale serca jest bezpieczny, a nawet konieczny. Czas
hospitalizacji skracał się – w 1977 roku przeciętnie wynosił 10-14 dni
po zawale niepowikłanym. W roku 1980 Jean Marie Detry z Belgii i Bruno
Caru z Włoch zainicjowali powstanie Grupy Roboczej Fizjologii Wysiłku
ESC, która w roku 1984 przekształcona została za sprawą Petera Mathesa z
Niemiec oraz Ristearda Mulcaphy z Irlandii w Grupę Roboczą Rehabilitacji
Kardiologicznej ESC.
W dobie leczenia
rewaskularyzacyjnego, początkowo fibrynolitycznego i chirurgicznego, a
następnie także przy pomocy angioplastyki wieńcowej, dalsza modernizacja
programów rehabilitacji pozawałowej potwierdzała możliwość bardzo
wczesnego wdrażania treningu fizycznego. Topol i wsp. opublikowali w
1988 roku dane wskazujące na to, że chorzy po nie powikłanym zawale
serca mogą nie tylko mieć bezpiecznie wykonany wczesny test wysiłkowy
już w 3-4 dobie choroby, ale także zaraz potem bezpiecznie opuścić
szpital.
W roku 1994 w Europie dochodzi
do fuzji wcześniej utworzonych grup roboczych, czego owocem staje się
utworzenie Grupy Roboczej do spraw Rehabilitacji i Fizjologii Wysiłku. Z
kolei propagowanie spraw zdrowia i prewencji chorób na łonie Unii
Europejskiej doprowadza do powstania w 1992 roku Europejskiego
Towarzystwa Rehabilitacji Sercowo-Naczyniowej (EACVR). Wreszcie, w roku
2004, sekcja rehabilitacji ESC przyjmuje obecny kształt wraz z
utworzeniem Europejskiego Towarzystwa Prewencji Chorób
Sercowo-Naczyniowych i Rehabilitacji (EACPR). Jej pierwszymi
przewodniczącymi byli Joep Perk oraz Guy de Backer. W roku 2006 w
Atenach odbywa się I Kongres EACPR, a na krótko przed tym ukazuje się
pierwszy numer European Journal of Cardiovasular Prevention &
Rehabilitation (Eur J Cardiovasc Prev Rehabil).
Za prekursora rehabilitacji
kardiologicznej w Polsce uważa się profesora Mściwoja
Semerau-Siemianowskiego, który już w latach 30-ych ubiegłego wieku,
zalecał leczniczo chorym po zawale serca umiarkowane wysiłki fizyczne.
Prof. Józef Stanowski z Krakowa, już na przełomie lat 40-ych i 50-ych
proponował prowadzenie pewnych elementów rehabilitacji kardiologicznej i
zawodowej w warunkach ambulatoryjnych. Prawdziwie naukowy kierunek
kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej nadał prof. Zdzisław Askanas
i jego współpracownicy.
Początkowo w Klinice Chorób
Wewnętrznych AM w Warszawie, a następnie od 1964 roku w Instytucie
Kardiologii, tworzyli prawdziwe podwaliny pod polską rehabilitację
kardiologiczną. Działalność zespołu kierowanego przez Zdzisława Askanasa
we współpracy ze Stanisławem Rudnickim oraz kierownikami tworzących się
innych ośrodków rehabilitacyjnych, zaowocowała w latach 60-tych i
70-tych wieloma pracami naukowymi prezentowanymi w Polsce i zagranicą. W
latach 1983-1992 polska rehabilitacja przyczynia się do opracowania
europejskich meta-analiz wskazujących na 20% redukcję śmiertelności
wśród rehabilitowanych pacjentów po zawale serca.
Zebranie założycielskie Sekcji
Rehabilitacji Kardiologicznej i Fizjologii Wysiłku PTK odbyło się
gościnnie w Klinice Kardiologii CMKP w Warszawie w dniu 31.08.1995 roku
w trakcie Kongresu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Warszawie.
Przewodniczącym został wybrany prof. Piotr Dylewicz z Zakładu
Rehabilitacji Kardiologicznej AWF w Poznaniu.
W czasie II Międzynarodowego
Kongresu PTK w Katowicach 05.09.1998 odbyło się pierwsze zebranie
Sprawozdawczo-Wyborcze Członków Sekcji Rehabilitacji Kardiologicznej i
Fizjologii Wysiłku PTK. Przewodniczącym został dr Krzysztof Mazurek z
Instytutu Kardiologii w Aninie. Honorowym Przewodniczącym Sekcji zaś
nestor Polskiej Rehabilitacji Kardiologicznej, prof. Stanisław Rudnicki.
W 2004 roku na czele Sekcji Rehabilitacji i Fizjologii Wysiłku ponownie
staje prof. Piotr Dylewicz. We wrześniu 2007 roku w Centrum
Dydaktyczno-Kongresowym Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
odbyło się Walne Zgromadzenie Sekcji Epidemiologii i Prewencji Polskiego
Towarzystwa Kardiologicznego, które wybrało na kolejną kadencję jako
przewodniczącego Sekcji prof. Andrzeja Pająka.
W grudniu 2007 roku, w Warszawie
odbyło się pierwsze Walne Zebranie Sekcji Kardiologii Sportowej
Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (SKS PTK). Przewodniczącym na
lata 2007-2009 został dr Wojciech Braksator z AM w Warszawie, a
Przewodniczącym Elektem prof. Artur Mamcarz.
(Informacja
opracowana na podstawie materiałów z Internetu)
|
